Khi một người ho hoặc hắt hơi, luồng khí thoát ra với tốc độ rất nhanh, cuốn theo vô số giọt bắn nhỏ từ nước bọt và dịch mũi. Những giọt lớn hơn thường rơi xuống đất trong vòng một đến hai mét, còn những giọt cực nhỏ có thể lơ lửng trong không khí lâu hơn và len vào đường hô hấp của người đứng gần. Nếu người ho đang mang mầm bệnh, các giọt bắn ấy chứa vi khuẩn hoặc vi rút có khả năng gây bệnh cho người hít phải. Đứng cách xa một khoảng vừa đủ giúp giảm đáng kể lượng giọt bắn mà ta có thể hít vào, dù không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở cách các bệnh hô hấp lây lan qua giọt bắn: nồng độ mầm bệnh trong không khí giảm dần theo khoảng cách tính từ người phát tán, vì giọt bắn to rơi xuống nhanh còn giọt nhỏ pha loãng dần khi lan ra không gian rộng hơn. Ở khoảng cách gần, đặc biệt trong phòng kín ít thông gió, nồng độ mầm bệnh trong không khí cao hơn nhiều so với khi đứng xa vài mét hoặc ở nơi thoáng khí. Nhiều bệnh như cúm mùa, cảm lạnh hay các bệnh viêm đường hô hấp khác lây chủ yếu qua cách này, nên giữ khoảng cách là một trong những biện pháp phòng ngừa đơn giản và hiệu quả nhất mà không cần thiết bị gì đặc biệt. Kết hợp giữ khoảng cách với việc người ho tự che miệng sẽ giảm nguy cơ lây lan hơn nữa.

Trong đợt dịch cúm mùa hay các bệnh hô hấp lây lan mạnh, nhiều nơi làm việc và trường học khuyến khích giữ khoảng cách tối thiểu khi có người biểu hiện ho, sốt, đồng thời khuyên người có triệu chứng nên đeo khẩu trang hoặc ở nhà nghỉ ngơi. Trên các phương tiện công cộng đông đúc như xe buýt, tàu điện, việc đứng gần một người đang ho liên tục làm tăng đáng kể nguy cơ hít phải giọt bắn so với khi có khoảng cách hoặc thông gió tốt. Nhiều gia đình có người bị cảm cúm cũng chủ động cho người bệnh ăn riêng, ngủ riêng phòng trong vài ngày để hạn chế lây cho các thành viên khác.

Nhiều người nghĩ chỉ cần không chạm vào người ho là an toàn tuyệt đối, nhưng mầm bệnh hô hấp có thể lây qua không khí mà không cần tiếp xúc trực tiếp, nên đứng gần vẫn có nguy cơ dù không đụng chạm. Cũng có người cho rằng khoảng cách chỉ cần vài chục xăng ti mét là đủ, trong khi giọt bắn từ một cơn ho mạnh có thể bay xa hơn một mét, đặc biệt trong không gian kín ít lưu thông khí.