Khác với lông thường trên cơ thể, mỗi sợi ria mép của mèo cắm sâu gấp nhiều lần vào nang lông và được bao quanh bởi rất nhiều đầu dây thần kinh nhạy cảm. Nhờ vậy, chỉ cần một luồng không khí nhẹ hay một cú chạm cực khẽ vào đầu ria cũng đủ để mèo cảm nhận được ngay lập tức. Ria mép chủ yếu mọc ở hai bên mũi, nhưng mèo còn có ria nhỏ hơn ở phía trên mắt, hai bên má và mặt sau chân trước, tạo thành một hệ thống cảm giác bao phủ gần như toàn bộ phần đầu của chúng.

Nguyên nhân cốt lõi là ria mép hoạt động như một bộ cảm biến khoảng cách và luồng khí cực kỳ tinh vi. Độ rộng của hai hàng ria mép gần đúng bằng bề ngang cơ thể mèo, giúp chúng ước lượng được một khe hở có đủ rộng để chui qua hay không mà không cần thử. Khi di chuyển trong bóng tối hoặc săn mồi ở khoảng cách rất gần, mắt mèo khó lấy nét vật ở cự ly sát mặt, lúc này ria mép đảm nhận vai trò "nhìn thay" bằng cách cảm nhận luồng không khí phản hồi lại từ vật thể xung quanh. Ria mép còn phản ánh tâm trạng của mèo: dựng thẳng về phía trước khi tò mò hoặc săn mồi, cụp sát về sau khi sợ hãi hay phòng thủ.

Bạn có thể quan sát chú mèo nhà mình chần chừ đưa đầu vào một khe hẹp lạ, dùng ria mép quét nhẹ hai bên trước khi quyết định có chui qua hay không, gần như đang "đo" bằng cảm giác thay vì bằng mắt. Khi mèo rình bắt một món đồ chơi nhỏ ngay sát mũi, ria mép của chúng dựng ra phía trước để cảm nhận chính xác khoảng cách còn lại, bù cho việc mắt không lấy nét tốt ở cự ly quá gần.

Nhiều người nghĩ ria mép chỉ là một loại lông trang trí bình thường và từng có thói quen cắt tỉa cho gọn gàng, nhưng đây là một sai lầm có thể gây hại thật sự, vì cắt ria mép sẽ làm mèo mất khả năng định vị chính xác, dễ va vấp và trở nên bối rối, mất tự tin trong một thời gian dài cho tới khi ria mọc lại. Cũng có người tưởng ria mép rụng là do bệnh, trong khi mèo vẫn rụng và mọc lại ria mép tự nhiên theo chu kỳ như lông thường, miễn là không rụng hàng loạt bất thường kèm dấu hiệu khác.