Mèo là loài vừa săn mồi vừa có thể bị săn, nên chúng cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào trong môi trường xung quanh, đặc biệt ở những vùng ngoài tầm mắt như phía sau lưng. Khi đang ăn hay tập trung vào việc gì đó, mèo tạm thời hạ thấp cảnh giác; nếu lúc đó một vật thể lạ, dài và có hình dáng hơi giống rắn như quả dưa chuột đột ngột xuất hiện ngay sau lưng mà không có dấu hiệu báo trước, mèo phản ứng bằng một cú giật mình hoặc nhảy dựng lên theo bản năng tự vệ tức thời.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở phản xạ giật mình trước sự xuất hiện bất ngờ, chứ không phải nỗi sợ đặc thù dành riêng cho dưa chuột. Với bản năng của một loài từng phải cảnh giác trước rắn và các loài săn mồi hình dạng thon dài trong tự nhiên, não mèo có thể phản ứng cực nhanh với bất kỳ vật gì mới xuất hiện đột ngột ở vị trí bất ngờ, không kịp phân tích kỹ đó là vật gì trước khi bật ra phản xạ tránh né. Yếu tố then chốt là sự đột ngột và vị trí ngoài tầm nhìn, chứ không phải bản thân hình dáng quả dưa chuột; nếu đặt quả dưa chuột từ từ trước mặt mèo trong tầm quan sát, phần lớn chúng không hề phản ứng sợ hãi như vậy.

Trào lưu quay video mèo giật mình vì dưa chuột từng lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội, cho thấy nhiều chú mèo nhảy dựng lên cao bất ngờ ngay khi quay lại thấy quả dưa chuột phía sau. Tuy nhiên nhiều chuyên gia hành vi động vật đã lên tiếng khuyến cáo không nên cố tình thực hiện trò đùa này, vì cú giật mình bất ngờ có thể gây stress thật sự, thậm chí khiến mèo hoảng loạn va đập vào đồ vật xung quanh và bị thương.

Nhiều người tin rằng mèo có nỗi sợ bẩm sinh đặc biệt với dưa chuột, coi đây là một hiện tượng thú vị và hài hước để quay video, nhưng thực chất phản ứng này chỉ là giật mình trước một vật lạ xuất hiện đột ngột ngoài tầm nhìn, có thể xảy ra với bất kỳ vật thể nào tương tự chứ không riêng dưa chuột. Vì cú giật mình này có thể gây căng thẳng và nguy hiểm thật sự cho mèo, các chuyên gia khuyên chủ nuôi không nên cố ý tạo tình huống bất ngờ như vậy chỉ để giải trí.