Khi buồn thật ngoài đời, cảm xúc đó thường đi kèm hậu quả và khó chịu kéo dài, nhưng khi nghe một bản nhạc buồn, ta biết rõ đó không phải chuyện của chính mình nên có thể trải nghiệm cảm xúc mạnh một cách gián tiếp và an toàn. Trạng thái này được gọi là khoảng cách thẩm mỹ, nơi ta vừa cảm nhận được nỗi buồn vừa biết chắc mình không thực sự gặp nguy hiểm hay mất mát gì, nên có thể tận hưởng nó như một trải nghiệm nghệ thuật.

Nghiên cứu cho thấy khi nghe nhạc buồn, não bộ tiết ra hormone prolactin, chất tương tự được tiết ra khi ta khóc, tạo cảm giác được xoa dịu và nhẹ nhõm dù đang nghe về một chủ đề buồn. Bên cạnh đó, một bản nhạc buồn thường khiến người nghe cảm thấy có ai đó ngoài kia cũng từng trải qua cảm xúc giống mình, giảm bớt cảm giác cô đơn trong nỗi buồn của bản thân. Giai điệu chậm rãi và hoà âm thứ còn kích hoạt vùng não liên quan tới hoài niệm và tưởng tượng hơn là vùng xử lý mối đe doạ thực sự, nên cảm xúc gợi lên nhẹ nhàng và mang tính chiêm nghiệm hơn là đau khổ.

Nhiều người có thói quen tìm nghe một bản nhạc buồn đúng vào lúc tâm trạng không tốt, thay vì cố nghe nhạc vui để ép mình phấn chấn lên ngay. Cảm giác như có ai đó qua lời bài hát đang ở cùng với nỗi buồn của mình khiến họ thấy được đồng cảm, và sau khi nghe xong thường thấy nhẹ nhõm hơn, giống cảm giác nhẹ lòng sau một trận khóc thật sự.

Nhiều người nghĩ nghe nhạc buồn lúc đang buồn sẽ khiến tâm trạng tệ thêm nên cố tránh, nhưng các nghiên cứu tâm lý học âm nhạc cho thấy với phần lớn người nghe, nhạc buồn giúp điều hoà cảm xúc tốt hơn việc ép mình nghe nhạc vui gượng gạo, miễn là không lạm dụng tới mức chìm đắm quá lâu trong cảm xúc tiêu cực mà không thoát ra được.