Với ổ cứng cơ truyền thống, dữ liệu được ghi lên các đĩa từ quay tròn, và đầu đọc phải di chuyển vật lý tới đúng vị trí chứa dữ liệu mới đọc được. Khi ổ mới, dữ liệu thường được ghi liền mạch một chỗ; nhưng qua thời gian dùng, xoá, cài lại phần mềm liên tục, các tệp mới bị chia nhỏ và ghi rải rác vào những khoảng trống còn sót lại khắp bề mặt đĩa, hiện tượng gọi là phân mảnh. Đầu đọc phải di chuyển qua lại nhiều vị trí hơn để ghép đủ một tệp bị phân mảnh, khiến tốc độ đọc-ghi chậm đi rõ rệt so với lúc ổ còn ít dữ liệu và liền mạch.

Ngoài phân mảnh dữ liệu, một số nguyên nhân khác cũng cộng dồn làm máy chậm dần. Ổ cứng càng đầy, không gian trống để hệ điều hành sắp xếp và ghi tạm dữ liệu càng ít, buộc phải ghi chen chúc ở những khoảng trống nhỏ lẻ thay vì liền khối, càng làm phân mảnh nặng hơn. Theo thời gian, người dùng cài thêm nhiều phần mềm, trong đó không ít chương trình tự động khởi chạy nền ngay khi bật máy, chiếm dụng bộ nhớ và tài nguyên xử lý dù không đang được dùng tới, khiến các tác vụ khác kể cả đọc ghi ổ cứng bị chia sẻ tài nguyên chậm hơn. Với ổ cứng thể rắn hiện đại, nguyên lý phân mảnh gần như không ảnh hưởng nhiều vì không có đầu đọc di chuyển vật lý, nhưng ổ thể rắn lại chậm dần theo một cơ chế khác: các ô nhớ hao mòn nhẹ sau hàng chục nghìn lần ghi-xoá, và khi ổ gần đầy, thuật toán quản lý ô nhớ trống cũng mất nhiều thời gian hơn để tìm chỗ ghi mới.

Một chiếc máy tính mới mua thường khởi động và mở phần mềm rất nhanh, nhưng sau một hai năm cài đặt hàng chục ứng dụng, tích luỹ file tạm, ổ cứng gần đầy 90% dung lượng, người dùng dễ thấy máy ì hẳn, mở trình duyệt hay Word cũng mất vài giây thay vì tức thời như trước. Dọn bớt dữ liệu thừa, gỡ phần mềm không dùng và tắt bớt ứng dụng tự khởi động cùng máy thường giúp cải thiện tốc độ rõ rệt mà không cần thay ổ cứng mới.

Nhiều người nghĩ ổ cứng chậm dần là do linh kiện già đi giống hệt việc lão hoá cơ khí không thể khắc phục, nhưng phần lớn nguyên nhân đến từ dữ liệu phân mảnh và phần mềm chạy nền tích tụ theo thời gian sử dụng, hoàn toàn có thể cải thiện được bằng cách dọn dẹp hợp lý. Cũng có người tưởng chống phân mảnh cần thiết cho mọi loại ổ, nhưng với ổ thể rắn hiện đại, việc chống phân mảnh theo kiểu ổ cứng cơ truyền thống lại không cần thiết và thậm chí có thể làm giảm tuổi thọ ổ do ghi-xoá thêm không cần thiết.