Trong năm đầu tiên sau khi chào đời, một em bé thường tăng thêm khoảng hai mươi lăm xăng-ti-mét chiều dài, một tốc độ nhanh chưa từng lặp lại ở bất kỳ giai đoạn nào khác trong đời, kể cả tuổi dậy thì sau này. Đó là vì cơ thể của trẻ sơ sinh đang trong quá trình xây dựng nền tảng quan trọng nhất: não bộ phát triển với tốc độ chóng mặt để học cách nhìn, nghe, cử động, còn xương và cơ bắp cũng phải lớn nhanh để bắt kịp với một cơ thể đang thay đổi từng ngày. Sau giai đoạn bùng nổ này, tốc độ tăng trưởng chậm lại dần và ổn định hơn qua các năm tiểu học, trước khi tăng vọt trở lại một lần nữa vào tuổi dậy thì.

Nguyên nhân chính nằm ở sự kết hợp giữa nhu cầu phát triển sinh học cấp bách và nồng độ hoóc-môn tăng trưởng đặc biệt cao trong giai đoạn sơ sinh và những năm đầu đời. Não bộ của trẻ cần đạt tới khoảng tám mươi phần trăm kích thước não người lớn chỉ trong vài năm đầu tiên, nên cơ thể dồn rất nhiều năng lượng và dưỡng chất cho quá trình này, kéo theo cả sự phát triển nhanh chóng của xương và các cơ quan khác để hỗ trợ một bộ não đang lớn rất nhanh. Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng đầy đủ từ sữa mẹ hoặc sữa công thức, cùng giấc ngủ nhiều giờ mỗi ngày của trẻ sơ sinh, tạo điều kiện lý tưởng để hoóc-môn tăng trưởng hoạt động mạnh mẽ nhất trong giai đoạn này so với bất kỳ thời điểm nào khác ngoài tuổi dậy thì.

Con để ý mà xem, quần áo và giày dép của em bé sơ sinh phải thay mới liên tục chỉ sau vài tháng vì bé lớn quá nhanh, trong khi quần áo của một bạn học tiểu học có thể mặc vừa trong cả một năm dài mà không cần đổi size, cho thấy rõ sự khác biệt về tốc độ tăng trưởng giữa hai giai đoạn. Nhiều bố mẹ còn ghi lại chiều cao của con trên một cái thước dán tường mỗi vài tháng trong năm đầu đời và ngạc nhiên khi thấy các vạch đánh dấu cách nhau rất xa, trong khi những năm sau đó, khoảng cách giữa các vạch mỗi năm lại gần nhau hơn nhiều.

Nhiều người nghĩ trẻ con luôn cao lớn với một tốc độ đều đặn suốt từ lúc sinh ra cho tới khi trưởng thành, nhưng thực ra tốc độ tăng trưởng thay đổi rất nhiều theo từng giai đoạn, nhanh nhất là năm đầu đời, sau đó chậm và ổn định lại, rồi lại tăng vọt một lần nữa vào tuổi dậy thì. Cũng có người tưởng trẻ ăn càng nhiều thì sẽ cao càng nhanh không giới hạn, nhưng tốc độ tăng trưởng ở mỗi giai đoạn chủ yếu được điều khiển bởi hoóc-môn và gen di truyền, dinh dưỡng chỉ giúp cơ thể phát huy tối đa tiềm năng đó chứ không thể khiến trẻ cao vượt xa quy luật tự nhiên của cơ thể.