Không khí tuy vô hình nhưng có trọng lượng và tạo ra áp suất, và áp suất này không đều nhau ở khắp nơi vì Mặt Trời không sưởi ấm mọi vùng trên Trái Đất như nhau. Nơi không khí được sưởi nóng thì nở ra, nhẹ đi và bốc lên cao, để lại vùng áp suất thấp bên dưới; nơi không khí lạnh hơn thì nặng và nén xuống, tạo thành vùng áp suất cao. Không khí ở vùng áp suất cao sẽ tràn sang lấp chỗ vùng áp suất thấp, và chính luồng di chuyển ngang đó của khối không khí chính là gió mà ta cảm nhận được. Chênh lệch áp suất càng lớn và khoảng cách càng gần, gió thổi càng mạnh.

Nguyên nhân gốc rễ là sự phân bố nhiệt không đều trên bề mặt Trái Đất, do góc chiếu của Mặt Trời khác nhau giữa vùng xích đạo và hai cực, giữa đất liền và biển, giữa ngày và đêm. Đất liền hấp thụ và tỏa nhiệt nhanh hơn nước biển nên ban ngày đất nóng lên trước, không khí phía trên bốc lên và hút gió từ biển thổi vào; ban đêm thì ngược lại. Ở quy mô toàn cầu, sự chênh lệch nhiệt giữa vùng xích đạo nóng và hai cực lạnh tạo ra các đai gió lớn thổi vòng quanh Trái Đất, còn sự tự quay của Trái Đất làm những luồng gió đó bị bẻ cong theo một hiệu ứng gọi là hiệu ứng Coriolis. Tất cả những chuyển động không khí ấy, từ cơn gió nhẹ ngoài sân tới bão lớn ngoài khơi, đều xuất phát từ cùng một nguyên lý cân bằng áp suất.

Ở vùng biển, bạn dễ nhận ra gió biển thổi vào đất liền suốt buổi chiều nóng bức, mát rượi và dễ chịu, nhưng đến tối thì gió lại đổi hướng thổi từ đất liền ra biển, gọi là gió đất. Đó là vì ban ngày đất liền nóng nhanh hơn biển nên kéo gió từ biển vào, còn ban đêm đất liền nguội nhanh hơn biển nên đẩy gió ngược trở ra. Người dân vùng biển miền Trung Việt Nam quen thuộc với nhịp gió đổi chiều này tới mức họ tính giờ ra khơi đánh cá dựa vào đó.

Nhiều người nghĩ gió là do không khí tự nhiên "chuyển động ngẫu nhiên", nhưng thực chất mọi luồng gió, dù lớn hay nhỏ, đều có nguyên nhân rõ ràng là sự chênh lệch áp suất không khí giữa hai vùng. Cũng có người tưởng gió chỉ xuất hiện khi trời sắp mưa hoặc có giông, trong khi gió tồn tại liên tục ở khắp nơi trên Trái Đất bất kể thời tiết, chỉ là có lúc mạnh, có lúc nhẹ tới mức ta không để ý.