Môi Trường & Thời Tiết

Ánh nắng đi vào các giọt nước mưa còn lơ lửng trong không khí bị khúc xạ, phản xạ bên trong rồi khúc xạ lần nữa khi ra ngoài, tách thành bảy dải màu tạo nên cầu vồng.

Hơi nước bốc lên cao gặp lạnh ngưng tụ thành mây; khi các giọt nước trong mây kết hợp đủ lớn và đủ nặng, chúng thắng được sức nâng của không khí và rơi xuống thành mưa.

Bão cần nước biển đủ nóng (thường trên 26-27 độ C) để bốc hơi mạnh và cung cấp năng lượng; nhiệt độ mặt biển đạt đỉnh vào cuối mùa hè và mùa thu nên đây là thời điểm bão hình thành và hoạt động mạnh nhất.

Cây rừng hút nước từ đất rồi thoát hơi nước qua lá với lượng rất lớn, góp phần tạo mây và mưa cho chính khu vực đó và cả vùng lân cận; mất rừng làm giảm hẳn nguồn hơi ẩm này nên lượng mưa cũng giảm theo.

Cầu vồng đôi xảy ra khi ánh sáng phản xạ hai lần bên trong mỗi giọt nước thay vì một lần; lần phản xạ thứ hai tạo ra một cầu vồng mờ hơn, nằm phía ngoài cầu vồng chính với thứ tự màu sắc đảo ngược.

Không khí luôn di chuyển từ nơi có áp suất cao sang nơi áp suất thấp để cân bằng lại; chính dòng chảy đó của không khí chính là gió mà ta cảm nhận được.

Vào mùa đông, một khối không khí lạnh và khô hình thành trên lục địa châu Á rộng lớn rồi tràn xuống theo hướng đông bắc, mang theo cái lạnh tới miền Bắc Việt Nam; đó gọi là gió mùa đông bắc.

Hạn hán xảy ra khi lượng mưa ở một vùng thấp hơn hẳn mức bình thường trong thời gian dài, thường do các luồng gió mang hơi ẩm bị lệch hướng hoặc suy yếu; thiếu mưa liên tục khiến đất, sông hồ và nước ngầm cạn dần.

Mưa đá hình thành bên trong những đám mây giông rất cao và mạnh, nơi nhiệt độ luôn dưới 0 độ C dù mặt đất đang nóng bức; các hạt băng bị luồng khí đẩy lên xuống nhiều lần, tích thêm lớp băng cho tới khi đủ nặng để rơi xuống mà chưa kịp tan hết.

Ban đêm mặt đất mất nhiệt nhanh làm lớp không khí sát mặt đất lạnh xuống; khi hơi nước trong không khí đó gặp lạnh tới mức bão hoà, nó ngưng tụ thành vô số giọt nước li ti lơ lửng tạo thành sương mù.

Sương muối hình thành khi hơi nước đóng băng trực tiếp thành tinh thể trên bề mặt lá vào những đêm trời quang, lặng gió và rất lạnh; lớp băng đó làm vỡ tế bào bên trong lá và cành non khiến cây héo, cháy đen.

Tuyết hình thành khi hơi nước trong mây đóng băng trực tiếp thành tinh thể; nhưng để tinh thể ấy rơi xuống mặt đất mà không tan thành mưa, cả lớp khí quyển từ trên mây xuống mặt đất phải đủ lạnh, chứ không chỉ riêng mặt đất.

El Nino và La Nina là hai pha đối lập của một chu kỳ tự nhiên làm thay đổi nhiệt độ mặt nước ở Thái Bình Dương xích đạo; sự thay đổi nhiệt độ biển quy mô lớn đó làm xáo trộn các luồng gió và mưa trên khắp thế giới.

Nước biển nóng lên và nguội đi chậm hơn đất liền rất nhiều; vì vậy vùng ven biển được biển điều hoà nhiệt độ, mùa hè mát hơn và mùa đông ấm hơn so với vùng sâu trong đất liền dù cùng vĩ độ.

Một số khí trong khí quyển như CO2 và mê-tan cho ánh nắng xuyên qua dễ dàng nhưng lại giữ nhiệt bức xạ từ mặt đất phát ra, giống như tấm kính nhà kính; càng nhiều khí này, nhiệt càng bị giữ lại nhiều khiến Trái Đất ấm lên.

Nhiệt mà ta cảm nhận chủ yếu đến từ mặt đất hấp thụ nắng rồi toả nhiệt lên, không phải trực tiếp từ khoảng cách tới Mặt Trời; càng lên cao, không khí càng loãng và càng xa nguồn toả nhiệt đó nên càng lạnh.

Hình dạng của mây phụ thuộc vào độ cao hình thành, cách không khí chuyển động lên xuống và lượng hơi ẩm có sẵn; những điều kiện khác nhau đó tạo ra các loại mây từ mỏng mảnh, dàn trải tới dựng đứng, cuồn cuộn.

Trục Trái Đất nghiêng khiến bán cầu đang vào mùa hè ngả về phía Mặt Trời nhiều giờ hơn trong một vòng tự quay, nên phần được chiếu sáng của bán cầu đó lớn hơn phần tối, làm ngày dài hơn đêm.

Sét luôn tìm đường đi ngắn nhất và có điện trở thấp nhất xuống đất; vật càng cao càng rút ngắn khoảng cách đó nên dễ trở thành điểm sét phóng xuống trước tiên.

Cơ thể hạ nhiệt chủ yếu nhờ mồ hôi bốc hơi; khi độ ẩm không khí cao, mồ hôi khó bốc hơi hơn nên cơ thể không thoát được nhiệt hiệu quả, khiến ta cảm thấy oi bức hơn dù nhiệt kế chỉ cùng một mức nhiệt độ.