Xông đất, còn gọi là xông nhà, là tục lệ liên quan tới người khách đầu tiên ghé thăm một gia đình sau thời khắc giao thừa bước sang năm mới. Người xưa tin rằng vị khách này sẽ mang "vía" — tức khí chất, vận may riêng của bản thân — lan toả vào không gian ngôi nhà ngay từ những giờ phút đầu tiên của năm, và điều đó phần nào báo hiệu cho một năm hanh thông hay trắc trở của gia chủ. Chính vì vậy, nhiều gia đình chủ động sắp xếp để một người thân quen, hợp tuổi, có cuộc sống vui vẻ thuận lợi tới xông đất ngay sau giao thừa, thay vì để việc này diễn ra ngẫu nhiên.

Quan niệm này bắt nguồn từ tín ngưỡng dân gian coi trọng "khởi đầu" — thời khắc đầu tiên của một chu kỳ được xem như đặt nền cho toàn bộ chu kỳ đó, giống như việc người ta cũng kiêng cãi vã hay làm đổ vỡ đồ đạc trong ngày mùng 1. Người được mời xông đất thường được chọn dựa trên tuổi hợp với gia chủ theo Can Chi, tính cách vui vẻ, cởi mở, gia đình đang làm ăn phát đạt, con cái ngoan ngoãn, vì người ta tin những đặc điểm tốt đẹp đó sẽ như một điềm báo lan sang gia đình được xông đất. Ngược lại, nhiều gia đình thường tránh để người đang có chuyện buồn, tang sự hoặc tuổi xung khắc bước vào nhà đầu tiên trong năm.

Ở nhiều vùng quê, trước Tết vài tuần, chủ nhà đã ngỏ lời nhờ trước một người bạn hay họ hàng hợp tuổi, tính tình vui vẻ, đúng giao thừa hoặc sáng sớm mùng 1 ghé qua nhà chúc Tết, mang theo vài câu chúc tốt lành rồi mới ra về, coi như đã hoàn thành việc xông đất. Có gia đình còn nhờ chính người trong nhà, ví dụ người con trai lớn đi lễ chùa từ tối giao thừa rồi quay về nhà đúng lúc, để tự mình xông đất cho nhà mình, tránh phải trông chờ vào người ngoài. Ngày nay ở thành phố, tục này có phần nhẹ nhàng hơn nhưng nhiều gia đình kinh doanh vẫn giữ thói quen mời người "mát tay", làm ăn thuận lợi đến xông đất, xông cửa hàng đầu năm.

Nhiều người nghĩ xông đất là một điều gì đó quyết định chắc chắn vận may cả năm, nên đôi khi lo lắng thái quá nếu người xông đất "không như ý". Nhưng bản chất phong tục này thiên về mặt tâm lý, tạo cảm giác an tâm, khởi đầu tích cực cho gia chủ, chứ không phải một quy luật đã được kiểm chứng. Cũng có người nhầm lẫn xông đất với việc "xông nhà" khi chuyển tới nhà mới, nhưng đây là hai tục riêng biệt — xông đất chỉ diễn ra vào đúng dịp năm mới, gắn với thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới.