Vào ngày rằm tháng 7 âm lịch hằng năm, nhiều gia đình Việt tổ chức hai nghi lễ song song: một là lễ Vu Lan, gắn với sự tích Bồ Tát Mục Kiền Liên cứu mẹ mình khỏi cảnh khổ, được xem là dịp để con cái bày tỏ lòng hiếu thảo, biết ơn công sinh thành dưỡng dục của cha mẹ dù còn sống hay đã khuất; hai là tục cúng cô hồn, hay còn gọi là lễ xá tội vong nhân, với mâm cúng đặt ngoài trời dành cho những vong linh không nơi nương tựa, không người thân thờ cúng. Vì cả hai đều rơi vào cùng một ngày, rằm tháng 7 trở thành một dịp lễ lớn trong năm, kết hợp cả yếu tố Phật giáo lẫn tín ngưỡng dân gian bản địa.

Lễ Vu Lan bắt nguồn từ kinh Vu Lan Bồn trong Phật giáo, kể về Bồ Tát Mục Kiền Liên cứu mẹ khỏi cảnh khổ ở cõi ngạ quỷ theo lời Phật dạy, từ đó lan toả thành thông điệp về lòng hiếu thảo lay động lòng người. Song song đó, tục cúng cô hồn xuất phát từ tín ngưỡng dân gian cho rằng tháng 7 âm lịch cửa địa ngục mở ra để vong hồn tự do đi lại, trong đó nhiều vong hồn không nơi thờ cúng, nên người trần bày mâm cúng ngoài trời để chia sẻ, cầu mong họ không quấy nhiễu người dương gian. Vì cùng mang tinh thần nhân văn — hướng tới người thân đã khuất và vong hồn không ai chăm sóc — hai lễ dần được thực hành song song trong một ngày.

Vào rằm tháng 7, nhiều gia đình chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên trong nhà để tưởng nhớ ông bà, cha mẹ đã khuất, đồng thời con cái còn cha mẹ thường tranh thủ dịp này để về thăm hỏi, tặng quà, bày tỏ lòng biết ơn với đấng sinh thành. Ở nhiều chùa, các phật tử tổ chức nghi lễ "bông hồng cài áo" — cài hoa hồng đỏ cho người còn cha mẹ, hoa hồng trắng cho người cha mẹ đã mất — như một cách nhắc nhở về chữ hiếu. Cùng ngày đó, không ít gia đình còn bày thêm một mâm nhỏ ngoài sân với cháo trắng, bỏng ngô, bánh kẹo để cúng cô hồn, thể hiện tinh thần chia sẻ với những hoàn cảnh không may mắn.

Nhiều người gọi tháng 7 âm lịch là "tháng cô hồn" và cho rằng cả tháng này đều xui xẻo, cần kiêng cữ mọi việc lớn như cưới hỏi, khai trương, mua nhà, mua xe. Nhưng đây là một cách hiểu mang tính suy diễn thêm về sau, còn ý nghĩa gốc của rằm tháng 7 vốn xoay quanh lòng hiếu thảo và sự sẻ chia, không mang hàm ý cả tháng đều mang lại điều xấu. Cũng có người chỉ biết tới tục cúng cô hồn mà quên mất ý nghĩa lễ Vu Lan báo hiếu song song, trong khi đây mới là phần cốt lõi, nhân văn nhất của ngày rằm tháng 7 trong văn hoá Việt, nhắc mỗi người trân trọng cha mẹ khi còn có thể.