Trong phong tục cưới hỏi truyền thống của người Việt, một đám cưới đầy đủ thường trải qua nhiều bước, trong đó lễ ăn hỏi (còn gọi là lễ đính hôn) diễn ra trước lễ cưới (lễ thành hôn) một khoảng thời gian, có thể vài tuần đến vài tháng. Trong lễ ăn hỏi, nhà trai mang các mâm lễ vật như trầu cau, bánh cốm, chè, rượu sang nhà gái để xin phép cho đôi trẻ chính thức trở thành vợ chồng sắp cưới, và nhà gái nhận lễ tức là đồng ý gả con gái cho nhà trai. Sau lễ này, cô dâu chú rể được xem là đã đính ước, hai gia đình mới bắt đầu bàn bạc cụ thể ngày giờ, cách thức tổ chức lễ cưới chính thức.

Việc tách lễ ăn hỏi ra khỏi lễ cưới xuất phát từ quan niệm hôn nhân xưa không chỉ là chuyện riêng của đôi trẻ mà là việc hệ trọng của cả hai dòng họ, cần trải qua nhiều bước thận trọng để gắn kết hai bên gia đình. Lễ ăn hỏi vì thế đóng vai trò như một lời cam kết công khai, chính thức hoá mối quan hệ trước họ hàng, làng xóm, giúp đôi trẻ có thời gian chuẩn bị chu đáo hơn cho lễ cưới. Truyền thống này cũng phản ánh sự coi trọng lễ nghĩa, thứ tự trước sau trong văn hoá Việt, khi mọi việc trọng đại đều cần có bước dạm ngõ, ăn hỏi rồi mới tới cưới xin.

Trong lễ ăn hỏi ở miền Bắc, đoàn nhà trai thường mang theo các mâm lễ được phủ vải đỏ như trầu cau, bánh phu thê, bánh cốm, chè, hạt sen, rượu và thuốc lá, số lượng mâm lễ thường là số lẻ (5, 7, 9 mâm) tuỳ điều kiện từng gia đình. Sau khi làm lễ trước bàn thờ gia tiên nhà gái, một phần lễ vật sẽ được nhà gái "lại quả" gửi về cho nhà trai như lời cảm ơn, và cô dâu tương lai thường ra mắt, rót nước mời họ hàng hai bên. Ở nhiều vùng miền Nam, lễ ăn hỏi có thể được gộp gần với lễ cưới hơn, tổ chức cách nhau chỉ một hai ngày, cho thấy phong tục này vẫn được điều chỉnh linh hoạt theo thời gian và điều kiện của các gia đình hiện đại.

Nhiều người trẻ ngày nay nhầm lẫn lễ ăn hỏi với lễ cưới là một, nhưng thực chất đây là hai nghi lễ tách biệt: ăn hỏi là bước đính ước, còn lễ cưới mới là lúc đôi trẻ chính thức về chung một nhà, được pháp luật và xã hội công nhận là vợ chồng. Cũng có người nghĩ ăn hỏi là thủ tục bắt buộc theo luật, nhưng đây thực chất là phong tục truyền thống chứ không phải quy định pháp lý; về mặt pháp luật, một cặp đôi chỉ chính thức là vợ chồng khi đăng ký kết hôn tại cơ quan nhà nước, không phụ thuộc vào việc có tổ chức lễ ăn hỏi hay không.