Vàng mã là những đồ vật làm bằng giấy, mô phỏng tiền bạc, quần áo, nhà cửa hay vật dụng đời thường, được đốt trong các dịp cúng giỗ, lễ Tết hoặc khi có người thân qua đời. Quan niệm "trần sao âm vậy" cho rằng thế giới của người đã khuất cũng cần những thứ tương tự như khi còn sống, nên con cháu đốt vàng mã như một cách gửi gắm sự chăm lo, báo hiếu tới ông bà tổ tiên, người thân đã mất. Với nhiều gia đình, đây cũng là một nghi thức giúp người ở lại nguôi ngoai nỗi nhớ, cảm thấy mình vẫn đang làm điều gì đó cho người đã ra đi.

Tục đốt vàng mã có nguồn gốc từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và ảnh hưởng của văn hoá Trung Hoa du nhập vào Việt Nam từ rất lâu đời, gắn với quan niệm linh hồn con người vẫn tồn tại và cần được chăm sóc sau khi thể xác mất đi. Ban đầu, người xưa dùng tiền thật hoặc đồ vật thật để chôn theo người mất, nhưng về sau vì tốn kém và lãng phí, người ta thay bằng đồ giấy tượng trưng rồi đốt đi, vừa giữ được ý nghĩa tâm linh vừa tiết kiệm hơn. Phong tục này cũng phản ánh đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người Việt, coi việc chăm lo cho người đã khuất là một phần trách nhiệm của con cháu, dù cách thể hiện qua vàng mã mang tính biểu tượng nhiều hơn là một khẳng định chắc chắn về thế giới bên kia.

Vào dịp cúng giỗ hay ngày rằm, mùng một, nhiều gia đình chuẩn bị một ít vàng mã như tiền âm phủ, quần áo giấy để đốt sau khi cúng, kèm lời khấn mời ông bà, người thân về nhận. Đặc biệt vào dịp Tết hay lễ cúng 49 ngày, 100 ngày cho người mới mất, một số gia đình còn đốt thêm mô hình nhà cửa, xe cộ bằng giấy với mong muốn người đã khuất có cuộc sống đủ đầy. Gần đây, nhiều gia đình và các nhà nghiên cứu văn hoá cũng khuyến khích đốt vàng mã ở mức vừa phải, tránh lãng phí và ô nhiễm môi trường, thay vào đó dành nhiều thời gian hơn cho việc chăm sóc mộ phần hoặc làm việc thiện để tưởng nhớ người đã mất.

Nhiều người tin rằng đốt càng nhiều vàng mã, càng nhiều đồ đắt tiền thì người thân ở thế giới bên kia càng nhận được nhiều, nên có xu hướng đốt tràn lan, tốn kém. Nhưng đây vốn là một hành động mang ý nghĩa tưởng nhớ, thể hiện tấm lòng, và cốt lõi của việc báo hiếu, hiếu kính với người đã khuất nằm ở sự chăm sóc, gìn giữ ký ức trong đời sống hằng ngày chứ không nằm ở số lượng vàng mã. Cũng cần phân biệt rằng đây là một tín ngưỡng dân gian được nhiều gia đình thực hành vì ý nghĩa tinh thần, chứ không phải điều được mọi tôn giáo hay mọi gia đình Việt đồng thuận thực hiện theo cùng một cách.