Ta nhìn thấy mọi vật là nhờ ánh sáng từ chúng dội vào mắt. Ở một bề mặt sần sùi như tường hay tờ giấy, ánh sáng chiếu tới bị hắt tứ tung theo mọi hướng, nên ta chỉ thấy màu chứ không thấy hình phản chiếu. Gương thì khác: mặt kính của nó cực kỳ nhẵn và phía sau được tráng một lớp kim loại sáng bóng. Nhờ vậy, các tia sáng tới song song vẫn được hắt lại song song và giữ đúng trật tự, tái tạo lại hình ảnh của vật đứng trước gương.

Cốt lõi của hiện tượng là sự phản xạ ánh sáng có trật tự trên một bề mặt phẳng và nhẵn. Khi ánh sáng đập vào gương, nó bật ra theo một quy luật gọn gàng: góc tia dội đi bằng đúng góc tia chiếu tới. Vì mặt gương phẳng đều, mọi tia sáng từ một vật đều tuân theo cùng quy luật đó và đến mắt ta y như thể chúng xuất phát từ một vật giống hệt nằm phía sau gương. Đó là lý do ta thấy ảnh của mình như ở bên kia tấm kính. Nếu bề mặt gồ ghề, mỗi điểm hắt tia theo một hướng lộn xộn, ánh sáng bị tán loạn và hình ảnh biến mất.

Bạn có thể thấy rõ sự khác biệt qua mặt nước. Một hồ nước phẳng lặng buổi sớm phản chiếu cả bầu trời và hàng cây rõ như một tấm gương, nhưng chỉ cần một cơn gió gợn sóng là hình ảnh ấy vỡ vụn ngay. Mặt kim loại đánh bóng cũng thành gương soi được, trong khi cũng kim loại đó nếu để xỉn hay xước thì mờ đi. Đó là bằng chứng cho thấy điều quyết định không phải chất liệu mà là độ nhẵn và phẳng của bề mặt.

Nhiều người tưởng gương tự tạo ra hình ảnh, nhưng thật ra nó chỉ hắt lại ánh sáng vốn đến từ vật; không có ánh sáng thì gương chẳng cho ta thấy gì trong bóng tối. Cũng có người thắc mắc vì sao gương lật trái phải mà không lật trên dưới, nhưng thực ra gương không đảo trái phải; nó đảo chiều trước sau, và bộ não ta diễn giải hình đó thành cảm giác trái phải bị hoán đổi. Hiểu đúng điều này giúp ta thấy gương chỉ đơn thuần phản chiếu ánh sáng một cách trung thực.