Trong ba ngày Tết, đặc biệt là sáng mùng 1, nhiều gia đình Việt rất chú ý tới lời ăn tiếng nói, tránh nhắc tới những từ ngữ mang hàm ý xui xẻo như "chết", "bệnh", "mất", "hỏng", "thua lỗ", ngay cả khi vô tình nói đùa. Người lớn thường nhắc nhở trẻ con không được khóc lóc, cãi vã, làm vỡ đồ đạc vào những ngày đầu năm, vì sợ những hành động và lời nói đó sẽ trở thành điềm báo, kéo theo những chuyện không may suốt cả năm. Thay vào đó, mọi người cố gắng nói những câu chúc tụng như "an khang thịnh vượng", "vạn sự như ý", giữ không khí gia đình vui vẻ, hoà thuận trong những ngày đầu năm.

Kiêng kỵ này bắt nguồn từ quan niệm dân gian "đầu xuôi đuôi lọt", coi trọng thời khắc khởi đầu của một chu kỳ mới, tin rằng những gì diễn ra trong ngày đầu năm sẽ như một dấu hiệu, một lời "vận" cho toàn bộ năm đó. Lời nói trong văn hoá Việt vốn được xem trọng, có sức mạnh riêng, thể hiện qua nhiều câu tục ngữ như "lời nói chẳng mất tiền mua", nên vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm như đầu năm, người ta càng thận trọng hơn với ngôn từ, cố gắng chỉ nói những điều tích cực để tạo tâm lý lạc quan, tự tin bước vào năm mới cho cả gia đình. Đây cũng là một cách giáo dục con cháu về sự lễ độ, cẩn trọng trong lời ăn tiếng nói, không chỉ riêng dịp Tết.

Vào sáng mùng 1, nếu chẳng may làm vỡ một cái chén hay cái ly, nhiều gia đình sẽ vội nói to câu "của đi thay người" để hoá giải điều không may, thay vì tỏ ra lo lắng, cáu gắt. Người lớn cũng thường dặn con cháu không được nói "con ghét Tết" hay than vãn chuyện buồn trong ngày này, mà thay vào đó tập nói những câu chúc như "năm mới vui vẻ", "học giỏi, chăm ngoan". Ở nhiều gia đình kinh doanh, chủ cửa hàng đặc biệt tránh nhắc tới từ "ế", "lỗ" trong ngày mùng 1 vì sợ ảnh hưởng tới việc buôn bán cả năm, thay vào đó chỉ nói tới những từ như "đắt hàng", "phát tài".

Nhiều người lo lắng thái quá rằng chỉ cần lỡ miệng nói một từ không hay trong ngày Tết là chắc chắn cả năm sẽ gặp xui xẻo, khiến không khí gia đình trở nên căng thẳng, gượng gạo. Nhưng bản chất của việc kiêng lời nói xui đầu năm là một tập quán mang tính tâm lý tích cực, khuyến khích mọi người suy nghĩ và nói năng lạc quan, chứ không phải một quy luật chắc chắn sẽ ứng nghiệm nếu vô tình vi phạm. Cũng có người hiểu nhầm rằng phải im lặng hoàn toàn để tránh nói sai, nhưng tinh thần cốt lõi của phong tục này là khuyến khích nói những điều tốt đẹp, chứ không phải hạn chế giao tiếp trong ngày đầu năm.