Tục lì xì gắn liền với Tết Nguyên Đán, tên gọi đầy đủ là "mừng tuổi" — mừng cho một tuổi mới vừa đến với mỗi người. Sáng mùng 1, con cháu tới chúc Tết ông bà cha mẹ, và người lớn tuổi hơn tặng lại phong bao màu đỏ cho trẻ nhỏ như lời chúc mở đầu năm mới suôn sẻ. Màu đỏ trong văn hoá Á Đông vốn tượng trưng cho may mắn, sức sống, nên tiền lì xì luôn được đặt trong phong bao đỏ chứ không đưa trần tay. Với trẻ con, món quà đầu năm còn mang ý nghĩa khích lệ các em ngoan ngoãn, học giỏi trong năm tới.

Gốc tích sâu xa của tục này thường được kể qua một truyền thuyết dân gian có nguồn từ Trung Hoa rồi lan sang các nước đón Tết Âm lịch: có một con yêu quái hay lén xoa đầu trẻ con đang ngủ vào đêm giao thừa khiến bé giật mình sốt cao, phát bệnh. Một cặp vợ chồng nọ đã đặt mấy đồng tiền gói trong giấy đỏ bên gối con để dỗ bé ngủ; khi con yêu quái đến, ánh sáng loé lên từ gói tiền khiến nó hoảng sợ bỏ chạy. Từ đó dân gian truyền nhau đặt tiền trong giấy đỏ cạnh trẻ nhỏ mỗi đêm giao thừa để trừ tà, cầu bình an, và tục này dần biến thành nghi thức trao tay trực tiếp kèm lời chúc như ngày nay.

Ở nhiều gia đình Việt, sáng mùng 1 Tết trẻ con thường mặc quần áo mới, khoanh tay chúc ông bà những câu như "con chúc ông bà sống lâu trăm tuổi", rồi mới được nhận phong bao lì xì kèm lời dặn "ngoan, học giỏi nhé con". Số tiền bên trong thường không lớn, có khi chỉ vài chục nghìn đồng, nhưng với trẻ nhỏ điều thích thú nhất lại là được mở phong bao đỏ in hình hoa mai, hoa đào hay con giáp của năm mới. Người lớn tuổi trong nhà cũng được con cháu lì xì lại như một cách chúc sức khoẻ, sống lâu.

Nhiều người, nhất là trẻ nhỏ, dễ hiểu lầm lì xì là dịp so bì xem ai được cho nhiều tiền hơn, coi trọng giá trị tờ tiền bên trong phong bao. Nhưng theo đúng tinh thần truyền thống, số tiền lớn hay nhỏ không quan trọng bằng lời chúc và tấm lòng đi kèm, thậm chí ngày xưa người ta chỉ đặt vài đồng xu tượng trưng. Cũng có người nghĩ chỉ trẻ con mới được lì xì, nhưng thực tế con cháu lì xì lại ông bà cha mẹ cũng là một phần không thể thiếu của phong tục này.