Trước khi một cú sét đánh xuống, phần đáy đám mây giông đã tích một lượng điện tích âm khổng lồ, kéo theo mặt đất bên dưới tích điện dương để đối ứng. Giữa hai cực điện tích đó, không khí là chất cách điện, nhưng cây cao, cột ăng-ten hay nóc nhà cao tầng nhô lên gần đám mây hơn một chút so với mặt đất bằng phẳng xung quanh, nên khoảng cách qua không khí giữa mây và đỉnh vật đó ngắn hơn. Chính từ đỉnh những vật cao ấy, một luồng điện tích dương nhỏ vươn lên đón lấy tia sét đang tiến dần xuống từ đám mây. Nơi hai luồng điện gặp nhau, mạch dẫn điện được nối liền và dòng sét chính thức phóng xuống qua điểm đó.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở nguyên tắc sét luôn chọn con đường có điện trở nhỏ nhất và khoảng cách ngắn nhất để phóng xuống đất. Vật càng cao và càng nhọn thì điện trường xung quanh đỉnh của nó càng tập trung mạnh, giống như việc dồn cùng một áp lực vào một điểm nhỏ sẽ tạo sức ép lớn hơn khi dồn vào một mặt phẳng rộng. Cây đơn độc giữa cánh đồng trống hay tòa nhà cao nhất trong khu vực vì vậy trở thành điểm "nhô ra" dễ bị chọn nhất so với mặt đất bằng phẳng bao quanh. Đây cũng chính là nguyên lý mà cột thu lôi áp dụng: người ta cố tình dựng một cột kim loại nhọn cao hơn cả công trình để chủ động hút sét về phía nó rồi dẫn dòng điện an toàn xuống đất qua dây tiếp địa, thay vì để sét đánh ngẫu nhiên vào mái nhà.

Ở vùng nông thôn, người ta hay thấy cây đa hay cây gạo cổ thụ đứng một mình giữa cánh đồng bị sét đánh nhiều lần qua nhiều năm, trong khi những cây thấp hơn mọc gần đó lại bình yên vô sự. Các tòa nhà chọc trời như tháp cao ở trung tâm thành phố cũng thường xuyên hứng sét vào những ngày giông, đến mức người ta phải lắp hẳn hệ thống thu lôi chuyên dụng trên đỉnh mái để bảo vệ toàn bộ công trình. Đó là lý do khi trời giông, các chuyên gia luôn khuyên tránh xa cây cao, cột điện hay đứng một mình giữa khoảng trống.

Nhiều người nghĩ sét chỉ đánh vào những vật bằng kim loại vì kim loại "hút điện", nhưng thực ra sét chọn vật theo độ cao và độ nhô lên chứ không phải theo chất liệu; một cây gỗ cao vẫn có thể bị sét đánh trúng y như cột sắt. Cũng có người tin rằng đứng dưới tán cây trong cơn giông là an toàn, trong khi đây lại là một trong những vị trí nguy hiểm nhất, vì dòng sét sau khi đánh trúng ngọn cây có thể phóng lan sang người đứng gần gốc. Hiểu đúng nguyên lý này giúp biết cách trú tránh sét an toàn hơn.