Khác với sinh nhật được tổ chức vào ngày sinh, ngày giỗ ở Việt Nam được tính theo ngày mất (âm lịch) của một người, và được con cháu duy trì tổ chức hằng năm, đôi khi kéo dài qua nhiều thế hệ, đặc biệt với ông bà, cha mẹ hoặc những vị tổ tiên có công lớn với dòng họ. Vào ngày giỗ, gia đình thường chuẩn bị mâm cỗ cúng, mời họ hàng, bạn bè thân thiết của người đã khuất tới dự, cùng thắp hương, ôn lại những kỷ niệm, câu chuyện về người đã mất. Đây được xem là một trong những nghi lễ quan trọng nhất trong đời sống tâm linh, tình cảm của một gia đình Việt, thể hiện sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Tục giỗ chạp bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên sâu đậm trong văn hoá Việt, coi việc tưởng nhớ, tri ân người đã khuất là đạo lý làm người không thể thiếu, thể hiện qua câu nói quen thuộc "uống nước nhớ nguồn". Việc chọn ngày mất để làm giỗ, thay vì ngày sinh, phản ánh quan niệm coi ngày người thân rời xa cõi trần là cột mốc quan trọng cần được ghi nhớ mỗi năm. Ngoài ý nghĩa tâm linh, ngày giỗ còn là dịp gắn kết gia đình, dòng họ, khi con cháu ở xa cố gắng thu xếp về dự, qua đó duy trì tình cảm giữa các thành viên vốn ít gặp nhau trong đời sống bận rộn.

Vào ngày giỗ của ông bà, nhiều gia đình phân công nhau chuẩn bị mâm cỗ từ sớm, người lo hương hoa, người nấu các món ăn mà lúc sinh thời người đã khuất yêu thích, rồi bày biện trang trọng lên bàn thờ trước khi mời họ hàng, làng xóm tới cùng dự. Trong bữa cơm sau lễ cúng, con cháu thường ngồi lại kể cho nhau nghe những câu chuyện về ông bà ngày còn sống, giúp thế hệ trẻ trong nhà, dù chưa từng gặp mặt người đã khuất, vẫn cảm nhận được phần nào về cuộc đời, tính cách của người ấy. Ở nhiều dòng họ lớn, ngày giỗ tổ còn được tổ chức quy mô tại nhà thờ họ, thu hút hàng chục, hàng trăm con cháu từ khắp nơi cùng về dự.

Nhiều người trẻ sống xa quê đôi khi cảm thấy áp lực phải về đúng ngày giỗ dù công việc bận rộn, coi đây là điều bắt buộc tuyệt đối không thể xê dịch. Nhưng tinh thần cốt lõi của ngày giỗ nằm ở tấm lòng tưởng nhớ, biết ơn, nên nhiều gia đình hiện đại đã linh hoạt hơn, ví dụ tổ chức vào ngày cuối tuần gần nhất thay vì đúng ngày âm lịch nếu rơi vào giữa tuần, miễn vẫn giữ được không khí trang trọng và sự tham gia của các thành viên quan trọng. Cũng có người nhầm lẫn giỗ với các lễ cúng thông thường khác, nhưng ngày giỗ mang ý nghĩa riêng biệt vì gắn chặt với việc tưởng nhớ một cá nhân cụ thể trong dòng họ, khác với các lễ cúng chung như rằm, mùng một.