Tết Trung Thu diễn ra vào ngày rằm tháng Tám âm lịch, thời điểm mà theo quan sát của người xưa, mặt trăng tròn và sáng rõ nhất trong cả năm nhờ thời tiết mùa thu ít mây. Đây cũng là lúc vụ mùa thu hoạch xong xuôi, người nông dân có thời gian nghỉ ngơi, nên chọn đêm trăng sáng này để tổ chức vui chơi, đặc biệt dành cho trẻ em sau một thời gian dài cha mẹ bận rộn với đồng áng. Trẻ con được cầm những chiếc đèn lồng đủ hình dạng, màu sắc, cùng nhau rước đèn quanh xóm dưới ánh trăng, trong khi người lớn bày mâm cỗ gồm bánh trung thu, hoa quả để cả nhà cùng ngồi ngắm trăng, phá cỗ.

Phong tục rước đèn có liên quan tới hình ảnh ánh sáng xua tan bóng tối, tượng trưng cho sự soi đường, dẫn lối và niềm vui trong đêm hội, đồng thời đây cũng từng là dịp để trẻ em vui chơi an toàn dưới ánh trăng sáng khi chưa có điện thắp sáng như ngày nay. Tục bày cỗ trông trăng lại gắn với ý nghĩa tạ ơn trời đất sau một mùa vụ bội thu và cầu mong mùa màng năm sau tiếp tục thuận lợi, được thể hiện qua mâm cỗ với bánh trung thu hình tròn tượng trưng cho sự viên mãn, đoàn tụ. Trung Thu vì thế dần trở thành một Tết đoàn viên thu nhỏ, nơi cha mẹ dành trọn một đêm để chơi cùng con cái, bù đắp cho những ngày tháng bận rộn mưu sinh.

Vào tối rằm tháng Tám, trẻ em ở nhiều làng quê thường tụ tập thành từng nhóm, tay cầm đèn ông sao, đèn kéo quân hoặc đèn giấy tự làm, cùng nhau đi rước đèn khắp xóm trong tiếng trống lân rộn ràng, sau đó trở về nhà để phá cỗ — tức cùng nhau ăn bánh trung thu, bưởi, cốm, kẹo được bày sẵn trên mâm. Nhiều gia đình còn tổ chức múa lân, kể chuyện chú Cuội, chị Hằng cho trẻ nghe, biến buổi tối hôm đó thành một trong những kỷ niệm tuổi thơ đáng nhớ nhất trong năm. Ở thành phố ngày nay, dù không còn cảnh đồng áng, trẻ em vẫn háo hức chờ đợi được cha mẹ mua đèn lồng, cùng xuống phố ngắm không khí Trung Thu rộn ràng.

Nhiều người nghĩ Trung Thu chỉ đơn thuần là "Tết của trẻ em" mà không mang ý nghĩa gì sâu xa hơn, nhưng thực chất đây vốn là một lễ hội gắn với chu kỳ mùa vụ nông nghiệp và tín ngưỡng thờ mặt trăng của cư dân lúa nước, chỉ là qua thời gian, các nghi lễ dần được đơn giản hoá và trở thành dịp vui chơi tập trung vào trẻ nhỏ. Cũng có người cho rằng bánh trung thu bắt buộc phải là loại truyền thống nhân thập cẩm, nhưng thực tế hương vị và hình thức bánh đã biến đổi rất đa dạng theo thời gian, điều cốt lõi của Trung Thu vẫn là dịp gia đình quây quần bên nhau dưới ánh trăng rằm.