Cây quyết định

Cây quyết định là cách bày một lựa chọn thành sơ đồ: mỗi phương án tách ra các nhánh kết quả có thể xảy ra, mỗi nhánh mang một xác suất và một giá trị. Nhân rồi cộng lại là ra giá trị kỳ vọng của từng phương án, và bạn có thể so chúng bằng con số thay vì bằng cảm giác. Giá trị lớn nhất của mô hình thường không nằm ở con số cuối cùng mà ở quá trình dựng cây: nó buộc bạn nói rõ mình đang giả định gì, và rất nhiều bất đồng lộ ra ngay ở khâu điền xác suất.

Bạn cân nhắc có nên đặt cọc giữ một căn hộ hay không. Nhánh thứ nhất là đặt cọc, trong đó có khả năng vay được vốn và khả năng không vay được kèm mất cọc. Nhánh thứ hai là chờ, với khả năng căn đó còn hoặc đã bán. Điền xác suất và số tiền cho từng nhánh biến một quyết định gây lo lắng thành bốn con số so được với nhau.

Khi quyết định có ít phương án nhưng nhiều kết quả có thể xảy ra, khi các con số đủ lớn để đáng ngồi tính, và khi cần trình bày lựa chọn cho người khác một cách minh bạch. Nó cũng rất hợp cho những quyết định mà cảm giác của bạn và con số đang nói hai điều khác nhau.

Vẽ phương án trước, nhánh kết quả sau, rồi mới điền xác suất và giá trị. Dùng ước lượng thô cũng được — mục tiêu là so tương đối chứ không phải chính xác tuyệt đối. Cuối cùng thử đổi các xác suất trong khoảng hợp lý để xem kết luận có lật không.

Nhiều người tưởng cây chỉ dùng được khi có số liệu thật, rồi bỏ luôn; ước lượng thô vẫn cho biết kết luận nhạy với biến nào, mà đó mới là thứ đáng biết. Nhầm lẫn thứ hai là coi con số kỳ vọng cao nhất là mệnh lệnh phải chọn: nó chỉ là một đầu vào, và với những nhánh xấu mà bạn không sống nổi qua thì con số ấy không có quyền quyết định.

Giá trị kỳ vọng chỉ có nghĩa cho những tình huống lặp lại hoặc chấp nhận được kết quả xấu; với những cú đặt cược một lần có thể xoá sạch mọi thứ thì con số kỳ vọng dương vẫn không đủ để đi tới. Cây cũng phình rất nhanh, nên quá bốn năm nhánh là mất tác dụng làm rõ.