Thư viện nguỵ biện
Nguỵ biện là lỗi trong CẤU TRÚC của một lập luận: kết luận không được chứng minh, dù câu nói nghe rất thuyết phục. Gọi được tên lỗi biến cảm giác mơ hồ "nghe sao sao" thành một khuyết điểm cụ thể mà bạn chỉ ra được — nhờ đó cuộc trao đổi quay về đúng chỗ.
Mỗi mục dưới đây có ví dụ đời thường Việt Nam, dấu hiệu nhận ra nhanh, câu nói mẫu để phản bác, và — quan trọng không kém — phần ranh giới nói rõ khi nào lập luận nghe giống lỗi đó nhưng thực ra hoàn toàn hợp lệ.
Bác lời nói bằng cách chê người nói, thay vì xét nội dung.
ĐọcBóp méo ý đối phương thành phiên bản dễ đánh rồi đánh phiên bản đó.
ĐọcÉp chọn một trong hai, trong khi còn nhiều lựa chọn khác.
ĐọcBảo rằng một bước nhỏ tất yếu kéo theo chuỗi hậu quả tồi tệ.
ĐọcCho rằng nhiều người tin nghĩa là đúng.
ĐọcLấy danh tiếng người nói làm bằng chứng, dù họ không thuộc lĩnh vực đó.
ĐọcCho rằng xưa nay vẫn làm thế nên cách đó đúng.
ĐọcRút kết luận chung từ một vài trường hợp lẻ.
ĐọcThấy B xảy ra sau A rồi kết luận A gây ra B.
ĐọcDùng một từ với hai nghĩa khác nhau trong cùng một lập luận.
ĐọcDùng chính kết luận làm lý do để chứng minh kết luận.
ĐọcThay bằng chứng bằng thương cảm, sợ hãi hay tức giận.
ĐọcKéo cuộc tranh luận sang chuyện khác nghe có vẻ liên quan.
ĐọcBác lời khuyên bằng cách chỉ ra người khuyên không làm gương.
ĐọcChưa ai chứng minh được là sai, vậy nên nó đúng.
ĐọcGặp phản ví dụ thì đổi định nghĩa để loại nó ra.
ĐọcMuốn tập bắt lỗi thay vì chỉ đọc? Luyện tư duy phản biện — hệ thống rải các đề nhận diện nguỵ biện và đánh giá lập luận trong cùng một buổi.
Đây là công cụ luyện tập, không phải bài kiểm tra tâm lý hay công cụ chẩn đoán. Điểm số và hạng là quy ước riêng của công cụ, dùng để bạn so với chính mình qua thời gian — không quy đổi được sang thang đo chuẩn nào.