Hồi quy về trung bình

Khi một kết quả chịu ảnh hưởng của cả năng lực lẫn may rủi, những lần cực đoan thường đi kèm phần may rủi lớn, mà may rủi thì không lặp lại. Vì vậy sau một lần rất tốt hoặc rất tệ, lần kế tiếp có xu hướng gần mức trung bình hơn — không phải vì có gì thay đổi mà vì bản chất của phân bố. Đây là nguồn gốc của vô số kết luận nhân quả sai: bất kỳ can thiệp nào được thực hiện ngay sau một kết quả cực đoan đều trông như có hiệu quả, kể cả khi nó không làm gì cả.

Một học sinh làm bài rất tệ, được bố mẹ mắng, và bài sau khá hơn — chuyện sẽ xảy ra tương tự dù có mắng hay không. Ngược lại, khen sau một kết quả xuất sắc rồi thấy lần sau kém hơn khiến nhiều người kết luận rằng khen làm hư, trong khi cả hai chỉ là hồi quy. Cũng vì vậy mà các phương pháp chữa bệnh vặt đều có vẻ hiệu nghiệm: người ta tìm tới chúng đúng lúc triệu chứng nặng nhất.

Khi đánh giá hiệu quả của một can thiệp được áp dụng ngay sau một kết quả bất thường, và khi so sánh thành tích qua các kỳ. Cũng nên nhớ tới nó khi tuyển người dựa trên một kết quả nổi bật gần đây, và khi một đơn vị đang đứng đầu bảng bỗng tụt hạng mà cả tổ chức đi tìm nguyên nhân.

So với mức trung bình dài hạn thay vì với lần trước. Khi muốn biết một can thiệp có tác dụng không, hãy có nhóm đối chứng hoặc ít nhất là dữ liệu nhiều kỳ. Và hãy dự đoán lần sau sẽ gần mức thường hơn, rồi mới đánh giá phần chênh so với dự đoán đó.

Hồi quy hay bị đọc thành mọi thứ rồi sẽ trở về mức trung bình, kể cả năng lực — không đúng: phần do năng lực vẫn giữ nguyên, chỉ phần may rủi mới trôi đi. Nhầm lẫn thứ hai là dùng nó để bác bỏ mọi cải thiện quan sát được. Mô hình chỉ yêu cầu loại trừ hồi quy trước khi kết luận, chứ không nói rằng can thiệp nào cũng vô dụng.

Không phải mọi thay đổi sau một cực đoan đều là hồi quy — đôi khi can thiệp thật sự có tác dụng. Mô hình chỉ nhắc rằng cần loại trừ hồi quy trước khi kết luận, chứ không cho phép bác bỏ mọi hiệu quả quan sát được.