Nguyên lý Pareto

Trong rất nhiều hệ thống, phân bố kết quả không đều: một tỉ lệ nhỏ nguyên nhân tạo ra phần lớn hệ quả. Con số tám mươi trên hai mươi chỉ là cách gọi quen thuộc chứ không phải một quy luật chính xác — điều đáng giữ là hình dạng của phân bố, tức nó lệch hẳn chứ không cân bằng. Ý nghĩa thực dụng nằm ở chỗ nếu bạn tìm được nhóm nhỏ có sức nặng lớn, việc dồn nguồn lực vào đó cho hiệu quả cao hơn nhiều so với rải đều. Nó cũng nhắc rằng phần lớn thứ đang chiếm chỗ trong danh sách của bạn thật ra ít quan trọng.

Một cửa hàng thường thấy vài mã hàng chiếm phần lớn doanh thu trong khi hàng chục mã còn lại gộp vào cũng không bằng. Trong học ngoại ngữ, một nhóm vài trăm từ phổ biến phủ phần lớn văn nói hằng ngày. Ở khía cạnh khó chịu hơn, một số ít khách hàng có thể chiếm phần lớn thời gian hỗ trợ, và nhận ra điều đó cho phép bạn xử lý riêng nhóm ấy thay vì tăng nhân sự cho toàn bộ.

Khi danh sách việc quá dài so với nguồn lực, khi cần cắt giảm mà không biết cắt đâu, hoặc khi muốn biết nên đầu tư thêm vào đâu. Nó cũng hữu ích để phát hiện những chỗ đang ngốn nguồn lực một cách âm thầm, và để giải thích vì sao một cải tiến nghe rất hợp lý lại gần như không đổi được kết quả chung.

Xếp hạng các mục theo đóng góp rồi cộng dồn từ trên xuống để xem bao nhiêu mục đầu đã đủ phần lớn kết quả — con số thật có thể là chín mươi trên mười hoặc sáu mươi trên ba mươi. Sau đó quyết định rõ ràng: dồn vào nhóm đầu, và xử lý nhóm đuôi bằng cách rẻ nhất có thể.

Sai lầm phổ biến nhất là coi tám mươi trên hai mươi như một con số có sẵn và áp vào mọi chuyện mà chưa đo lần nào. Sai lầm thứ hai là hiểu nó thành làm hai mươi phần trăm công việc thì được tám mươi phần trăm kết quả — nguyên lý nói về phân bố của NGUYÊN NHÂN, không hứa hẹn gì về việc bạn bỏ ra bao nhiêu công. Và hai vế không nhất thiết cộng lại thành một trăm, vì chúng đo hai thứ khác nhau.

Không phải hệ nào cũng lệch, và giả định sẵn tỉ lệ tám mươi trên hai mươi mà không đo là tự bịa số liệu. Phần đuôi cũng không phải lúc nào cũng bỏ được: đôi khi nó là chỗ thử nghiệm cho tương lai, hoặc là phần giữ cho danh mục không quá phụ thuộc vào vài mục.