Đánh lạc hướng

Đánh lạc hướng là đưa vào một chủ đề khác — thường hấp dẫn hoặc gây tranh cãi hơn — để cuộc thảo luận rời khỏi câu hỏi ban đầu mà không ai nhận ra. Chủ đề mới không cần sai; nó chỉ cần không liên quan tới điều đang cần trả lời. Tên gọi bắt nguồn từ hình ảnh con cá trích hun khói nặng mùi được dùng để đánh lạc hướng chó săn.

Khi được hỏi vì sao dự án trễ hạn hai tháng, người phụ trách trả lời bằng một đoạn dài về việc nhóm đã làm thêm bao nhiêu buổi tối và tinh thần anh em tốt ra sao. Sự tận tâm ấy có thể có thật, nhưng nó không trả lời câu hỏi về nguyên nhân trễ hạn — và sau vài phút, không ai còn nhớ câu hỏi ban đầu nữa.

Câu trả lời không sai nhưng cũng không chạm tới câu hỏi: được hỏi vì sao trễ hạn thì kể về sự vất vả; được hỏi về số liệu thì nói về động cơ tốt đẹp. Sau vài phút không ai còn nhớ câu hỏi ban đầu. Phép kiểm nhanh: viết câu hỏi gốc ra giấy trước, rồi cuối cuộc trao đổi đối chiếu xem nó đã được trả lời chưa.

Cuộc trò chuyện có quán tính: người nghe bám theo nội dung mới nhất chứ không giữ mạch câu hỏi gốc. Nếu chủ đề mới lại chạm vào cảm xúc hoặc sự công nhận, việc kéo mọi người về câu hỏi cũ còn bị xem là khắt khe.

Nói rõ và ôn hoà: 'Chuyện đó ta bàn sau, còn câu hỏi lúc nãy là...'. Ghi câu hỏi ra giấy hoặc vào biên bản họp trước khi thảo luận — có bản ghi thì việc quay lại đúng chỗ không còn là tranh cãi cá nhân nữa.

'Phần anh vừa nói mình ghi nhận và bàn sau nhé. Còn câu hỏi lúc nãy là vì sao dự án trễ hai tháng — mình quay lại đó được không?' — nhắc lại nguyên văn câu hỏi gốc là cách kéo về hiệu quả nhất, nhất là khi đã ghi vào biên bản từ đầu.

Không phải cứ chuyển chủ đề là nguỵ biện: nhiều khi bối cảnh thật sự liên quan và cần nói trước thì câu trả lời mới có nghĩa. Ranh giới nằm ở kết cục — cuối cùng câu hỏi gốc có được trả lời không, hay nó bị bỏ lại phía sau. Nếu người nói chủ động quay về sau khi giải thích bối cảnh, đó là trình bày có lớp lang chứ không phải né tránh.