Bẫy chi phí chìm

Chi phí chìm là phần tiền, thời gian hay công sức đã bỏ ra và không lấy lại được dù bạn làm gì tiếp theo. Về mặt lý lẽ, nó không nên tham gia vào quyết định hiện tại, bởi quyết định chỉ nên so những gì còn ở phía trước. Nhưng con người rất khó buông: càng đầu tư nhiều, càng thấy dừng lại là phí. Nghịch lý là chính suy nghĩ ấy thường khiến khoản mất tăng lên, vì phần bỏ thêm cũng chìm nốt. Nhận ra bẫy này không làm bạn bớt tiếc, nhưng nó tách được cảm giác tiếc ra khỏi phép tính về việc nên làm gì tiếp.

Bạn mua vé xem một vở kịch, xem được hai mươi phút thì thấy chán. Bạn ở lại tới hết vì đã trả tiền vé rồi. Nhưng tiền vé đã mất trong cả hai trường hợp, còn thứ bạn đang cân nhắc là một tiếng rưỡi sắp tới sẽ tiêu vào việc gì. Ở quy mô lớn hơn, một doanh nghiệp đã đổ hai tỉ vào phần mềm chạy sai vẫn đổ thêm để cứu, chỉ vì bỏ dở nghe như thừa nhận hai tỉ kia là vô ích — trong khi nó vốn đã vô ích từ trước lúc bàn tới khoản thứ ba.

Lý do bạn đưa ra để tiếp tục mở đầu bằng đã lỡ, đã bỏ ra hoặc bỏ giờ thì phí. Bạn nói về quá khứ nhiều hơn tương lai khi giải thích lựa chọn. Một phép kiểm nhanh: nếu hôm nay mới biết tới việc này và chưa từng bỏ ra đồng nào, bạn có bắt đầu không.

Vì dừng lại buộc ta phải thừa nhận một khoản mất, mà mất mát thì gây khó chịu mạnh hơn nhiều so với niềm vui từ một khoản được tương đương. Đồng thời có áp lực giữ nhất quán: người đã công khai theo đuổi một hướng thấy khó đổi vì sợ bị coi là thiếu kiên định.

Đặt câu hỏi theo chiều tới: từ đây trở đi, bỏ thêm chừng này thì nhận lại được gì. Đặt sẵn điểm dừng ngay từ lúc bắt đầu, dạng nếu tới mốc này mà chưa đạt kết quả kia thì dừng — quyết định lúc chưa mất gì luôn tỉnh táo hơn. Và tách người đánh giá khỏi người đã đầu tư khi có thể, vì người ngoài nhìn phần còn lại rõ hơn nhiều.

Thói quen theo đuổi đến cùng có giá trị thật ở những việc mà kết quả chỉ đến sau một ngưỡng dài, và ở đó việc bỏ ngang liên tục mới là vấn đề. Ranh giới nằm ở chỗ bạn tiếp tục vì tin vào phần phía trước, hay chỉ vì tiếc phần đã qua.