Lợi thế quy mô

Khi sản lượng tăng, phần chi phí cố định được chia cho nhiều đơn vị hơn nên chi phí trên mỗi đơn vị giảm; đồng thời việc mua số lượng lớn và chuyên môn hoá cũng rẻ hơn. Đây là lý do bên lớn thường bán được giá thấp hơn mà vẫn lãi, và là lý do nhiều ngành có xu hướng tập trung dần. Nhưng lợi thế này không tăng mãi: qua một ngưỡng, chi phí phối hợp và quản lý bắt đầu tăng nhanh hơn phần tiết kiệm được, và đường cong đảo chiều.

Một xưởng in áo tính cả tiền làm khuôn, nên in mười chiếc thì mỗi chiếc rất đắt còn in năm trăm chiếc thì rẻ hẳn. Siêu thị lớn nhập hàng theo container nên giá vào thấp hơn cửa hàng tạp hoá. Nhưng cùng chuỗi siêu thị đó khi mở tới hàng nghìn điểm lại sinh ra cả một bộ máy kiểm soát, và phần chi phí ấy ăn dần vào lợi thế ban đầu.

Khi giải thích vì sao giá ở hai nơi chênh nhau, khi cân nhắc mở rộng, và khi đánh giá xem một doanh nghiệp nhỏ có cửa nào cạnh tranh với bên lớn hay không. Cũng nên lấy ra trước khi nhận một đơn hàng lớn với giá thấp, để biết quy mô ấy có thật sự kéo chi phí mỗi đơn vị xuống hay không.

Tách chi phí thành phần cố định và phần biến đổi, rồi xem phần cố định chiếm tỉ trọng bao nhiêu — tỉ trọng càng lớn thì lợi thế quy mô càng mạnh. Sau đó hỏi ngưỡng nào thì chi phí phối hợp bắt đầu tăng nhanh.

Người ta hay tin rằng lớn hơn thì luôn rẻ hơn, và bỏ qua đoạn đường cong đi lên khi bộ máy phình ra. Nhầm lẫn thứ hai là gộp lợi thế quy mô với sức mạnh đàm phán: một chuỗi lớn ép được giá nhà cung cấp không có nghĩa chi phí sản xuất mỗi đơn vị của họ thấp hơn. Hai thứ này cùng có lợi cho bên lớn nhưng mất đi theo những cách rất khác nhau.

Ngành nào chi phí chủ yếu là biến đổi thì quy mô gần như không mang lại lợi thế. Ở những công việc đòi tuỳ chỉnh cao hoặc gắn với con người cụ thể, quy mô còn làm chất lượng giảm, và bên nhỏ giữ khách chính bằng chỗ đó. Một tiệm may đo hay một phòng khám quen không thua vì nhỏ — họ bán đúng thứ mà quy mô lớn không sản xuất hàng loạt được.