Không phải người đích thực

Nguỵ biện này bảo vệ một khẳng định tổng quát bằng cách sửa định nghĩa mỗi khi gặp phản ví dụ, thay vì xem lại khẳng định. Kết quả là câu nói trở nên không thể sai — và cũng vì thế mà không còn nói lên điều gì về thế giới. Dấu hiệu nhận biết là những từ được thêm vào giữa chừng: 'đích thực', 'chân chính', 'thật sự'.

'Người làm nghề này ai cũng tận tâm.' — 'Nhưng tôi gặp trường hợp không tận tâm.' — 'Vậy người đó không phải người làm nghề đích thực.' Định nghĩa vừa được sửa ngay giữa cuộc trò chuyện để phản ví dụ không đụng tới được khẳng định. Sau lần sửa đó, câu nói trở nên đúng tuyệt đối nhưng chẳng còn dự đoán được gì: nó không giúp bạn biết trước điều gì về người làm nghề mà bạn sắp gặp, vì bất kỳ ai không tận tâm cũng sẽ bị loại khỏi nhóm ngay lập tức.

Sau khi bạn nêu phản ví dụ, định nghĩa bỗng được thêm chữ: 'đích thực', 'chân chính', 'thật sự', 'đúng nghĩa'. Khẳng định nhờ đó không bao giờ sai được nữa. Phép kiểm nhanh: định nghĩa này có tiêu chí nào độc lập với phản ví dụ vừa nêu không, hay nó được thu hẹp chỉ để loại đúng trường hợp ấy?

Ta thường gắn giá trị vào nhóm mình thuộc về, nên phản ví dụ gây khó chịu và việc loại nó ra cho cảm giác bảo vệ được điều tốt đẹp. Từ 'đích thực' cũng nghe như một sự tinh tế trong định nghĩa chứ không như một bước lùi trong lập luận.

Chốt định nghĩa TRƯỚC khi bàn: 'Ta thống nhất thế nào là người làm nghề này đã, rồi hãy xét.' Nếu định nghĩa bị sửa giữa chừng, hãy chỉ ra và hỏi khẳng định ban đầu giờ còn đúng ở phạm vi nào — thường nó phải hạ xuống thành 'phần lớn', và như vậy là đã tiến bộ.

'Mình thống nhất trước xem thế nào là người làm nghề này đã, rồi hãy xét từng trường hợp nhé.' — chốt định nghĩa TRƯỚC khi bàn khiến việc sửa định nghĩa giữa chừng trở nên lộ liễu, và thường khẳng định ban đầu sẽ tự hạ xuống thành 'phần lớn'.

Làm rõ định nghĩa là việc bình thường và cần thiết, nhất là khi hai bên đang hiểu một từ theo hai nghĩa. Nó chỉ thành nguỵ biện khi định nghĩa được thu hẹp CHỈ nhằm loại bỏ phản ví dụ vừa xuất hiện, chứ không theo tiêu chí nào độc lập.