Vin vào cảm xúc

Vin vào cảm xúc là dùng thương cảm, sợ hãi, tự hào hoặc phẫn nộ để dẫn tới kết luận, trong khi phần bằng chứng bị bỏ trống. Cảm xúc không phải kẻ thù của lý trí và thường là dữ kiện quan trọng về giá trị ta theo đuổi; lỗi nằm ở chỗ nó được dùng THAY cho lý lẽ chứ không đi cùng lý lẽ. Dạng hay gặp nhất hiện nay là những tiêu đề gây sợ về sức khoẻ.

Một bài viết kêu gọi tẩy chay loại phụ gia thực phẩm mở đầu bằng ảnh một em bé nằm viện và câu 'bạn có dám cho con mình ăn thứ này không?'. Suốt bài không có liều lượng, không có nghiên cứu, không nói ngưỡng an toàn theo khuyến cáo nào. Nỗi sợ đã làm xong việc mà lẽ ra dữ liệu phải làm, và người đọc chia sẻ bài viết trong tâm thế đang bảo vệ con mình — một động cơ hoàn toàn chính đáng bị mượn để đẩy đi một kết luận chưa được chứng minh.

Phần lớn nội dung là hình ảnh, câu chuyện thương tâm hoặc lời cảnh báo đáng sợ, còn số liệu và nguồn thì vắng bóng. Câu hỏi tu từ nhắm vào người thân hay gặp: 'bạn có dám cho con mình...'. Phép kiểm nhanh: diễn đạt lại toàn bộ lập luận bằng giọng trung tính và xem còn lại bao nhiêu nội dung kiểm chứng được.

Cảm xúc mạnh chiếm quyền ưu tiên xử lý trong não và thúc ta hành động nhanh — cơ chế rất hữu ích khi gặp nguy hiểm thật. Nội dung khơi cảm xúc cũng được chia sẻ nhiều hơn hẳn, nên nó chiếm phần lớn những gì ta gặp trên mạng.

Ghi nhận cảm xúc rồi tách nó ra: 'Hình ảnh này khiến tôi lo, giờ xem dữ liệu nói gì.' Diễn đạt lại lập luận bằng giọng trung tính và xem còn lại bao nhiêu nội dung. Nếu bỏ phần cảm xúc mà chẳng còn gì, đó chính là câu trả lời.

'Hình ảnh này khiến tôi cũng thấy lo. Giờ mình xem dữ liệu nói gì: liều lượng bao nhiêu thì có hại, và ngưỡng an toàn là bao nhiêu?' — ghi nhận cảm xúc thay vì gạt bỏ nó, rồi mới hỏi phần kiểm chứng được.

Nêu hậu quả với con người là phần chính đáng của nhiều cuộc thảo luận — chính sách nào cũng phải cân nhắc ai chịu thiệt. Cảm xúc thành nguỵ biện khi nó được dùng để chặn câu hỏi, không phải khi nó đi kèm dữ liệu.