Vin vào đám đông

Vin vào đám đông là lấy số lượng người tin, người mua hoặc người chia sẻ làm bằng chứng cho tính đúng đắn. Số đông là thông tin về mức độ phổ biến, không phải về sự thật: cả một xã hội từng tin Mặt Trời quay quanh Trái Đất mà điều đó vẫn sai. Biến thể thường gặp trong quảng cáo là 'hàng triệu người đã chọn', và trên mạng là số lượt chia sẻ được dùng thay cho nguồn dẫn.

Một bài đăng về mẹo chữa cảm bằng nguyên liệu tự nhiên có hàng chục nghìn lượt chia sẻ, và phần bình luận đầy câu 'nhiều người khen thế thì phải có lý'. Lượt chia sẻ chỉ cho biết bài viết dễ lan — thường vì nó ngắn, nghe hợp lý và đánh đúng mong muốn — chứ không nói gì về việc mẹo ấy có tác dụng hay không, và càng không nói gì về liều lượng an toàn.

Bằng chứng được đưa ra là SỐ LƯỢNG: bao nhiêu người đã mua, đã chia sẻ, đã tin, 'ai cũng biết', 'cả làng đều dùng'. Không có nguồn nào ngoài chính con số đó. Phép kiểm nhanh: những người ấy dựa vào đâu mà tin? Nếu tất cả cùng dẫn về một nguồn chưa kiểm chứng thì số đông không cộng thêm chút sức nặng nào cả.

Theo số đông là một chiến lược tiết kiệm sức nghĩ và thường đúng trong đời sống hằng ngày: quán đông khách thường ngon thật. Chính vì phần lớn thời gian nó hiệu quả nên ta ít khi dừng lại kiểm tra, kể cả trong những chuyện mà số đông không hề có cơ sở để biết.

Hỏi: 'Nhiều người tin dựa trên bằng chứng gì?'. Nếu tất cả cùng dẫn về một nguồn duy nhất chưa kiểm chứng thì con số ấy không cộng thêm chút sức nặng nào. Tìm chỗ mà số đông có thể kiểm chứng độc lập với nhau — đó mới là tín hiệu đáng tin.

'Nhiều người tin thì đúng là đáng chú ý. Nhưng họ dựa vào đâu mà tin? Nếu tất cả cùng đọc từ một bài chưa kiểm chứng thì số lượt chia sẻ không nói thêm được gì.' — câu này không phủ nhận số đông, nó chỉ hỏi nguồn gốc của niềm tin ấy.

Ý kiến số đông có giá trị thật trong những việc mà số đông chính là thước đo: món ăn ngon, phim hay, giao diện dễ dùng. Đồng thuận của giới chuyên môn cũng khác hẳn đám đông ngẫu nhiên, vì nó được hình thành qua kiểm chứng chéo chứ không qua lượt chia sẻ.