Lập luận vòng tròn

Lập luận vòng tròn là khi tiền đề đã ngầm chứa kết luận, nên toàn bộ lập luận không thêm được thông tin nào. Nó có thể ngắn gọn đến mức lộ liễu ('nó đúng vì nó không sai') hoặc trải dài qua nhiều bước khiến vòng tròn khó thấy. Dấu hiệu nhận biết: bỏ kết luận đi thì tiền đề mất nghĩa, hoặc muốn chấp nhận tiền đề thì trước hết phải tin kết luận.

'Phương pháp này hiệu quả nhất, vì không có phương pháp nào tốt hơn nó.' Vế sau chỉ là cách nói khác của vế trước, nên câu này không đưa ra bằng chứng nào — muốn tin vế sau thì trước hết phải tin vế trước. Một biến thể dài hơi và khó thấy hơn nhiều: cuốn sách khẳng định tác giả là chuyên gia hàng đầu, còn ta tin cuốn sách chính vì nghĩ tác giả là chuyên gia. Vòng tròn ở đây đi qua hai bước nên nghe như một chuỗi lý lẽ thật, cho tới khi bạn hỏi: ngoài chính cuốn sách ra, còn nguồn nào xác nhận không?

Lý do được nêu chỉ là cách nói khác của kết luận: 'nó tốt vì nó không dở', 'anh ấy đáng tin vì anh ấy trung thực'. Vòng dài hơn thì đi qua ba bốn bước rồi quay về điểm xuất phát. Phép kiểm nhanh: viết tiền đề và kết luận thành hai dòng rồi hỏi dòng trên có nói điều gì MỚI so với dòng dưới không.

Khi một ý được lặp lại bằng cách diễn đạt khác, cảm giác quen thuộc tăng lên và ta nhầm nó với cảm giác đúng đắn. Vòng tròn càng dài — qua ba bốn bước — thì càng khó phát hiện, vì trí nhớ làm việc không giữ nổi cả chuỗi để đối chiếu đầu với cuối.

Viết ra tiền đề và kết luận thành hai dòng riêng rồi hỏi: dòng trên có nói điều gì mới so với dòng dưới không? Hoặc hỏi người nói: 'Nếu tạm chưa tin kết luận, còn lý do nào khác để tin tiền đề không?'. Nếu không còn lý do nào, vòng tròn đã lộ.

'Nếu tạm gác kết luận sang một bên, còn lý do nào khác để tin tiền đề đó không?' — nếu câu trả lời là không, vòng tròn đã lộ mà bạn chẳng phải chỉ trích ai. Cách khác là viết tiền đề và kết luận thành hai dòng rồi cùng đọc lại.

Một số hệ thống hình thức có tính tự quy chiếu hợp lệ (định nghĩa đệ quy trong toán học chẳng hạn), và việc nhắc lại luận điểm để nhấn mạnh trong diễn thuyết cũng không phải lỗi lập luận — miễn là phần chứng minh nằm ở chỗ khác.