Hiệu ứng Dunning–Kruger

Ý cốt lõi là chính những kỹ năng cần để làm tốt một việc cũng là những kỹ năng cần để nhận ra mình đang làm dở. Người mới vào nghề vì thế thiếu cả năng lực lẫn công cụ để tự đánh giá, nên khoảng cách giữa cảm giác và thực lực rộng nhất ở giai đoạn đầu. Ở chiều ngược lại, người rất giỏi hay đánh giá thấp mình vì họ thấy rõ những gì mình chưa biết và cho rằng việc mình làm được thì ai cũng làm được. Cần nói rõ một điều thường bị phóng đại: đây là một hiệu ứng thống kê ở mức trung bình, không phải một cái nhãn dán lên từng người.

Sau khi đọc vài bài viết về dinh dưỡng, một người thấy mình đã nắm được vấn đề và tự tin khuyên người khác thay đổi chế độ ăn. Sau vài tháng đọc sâu hơn, chính người đó bắt đầu nói cẩn thận hơn nhiều, kèm rất nhiều chữ tuỳ trường hợp. Không phải họ biết ít đi — họ vừa nhìn thấy được kích thước của phần mình chưa biết.

Bạn thấy một lĩnh vực mới khá đơn giản chỉ sau vài giờ tìm hiểu. Bạn không kể ra được câu hỏi mở nào trong lĩnh vực đó. Và bạn thấy khó hiểu vì sao người trong ngành lại phức tạp hoá một chuyện rõ ràng như vậy.

Vì tự đánh giá đòi một bản đồ về lĩnh vực, mà người mới thì chưa có bản đồ đó. Thêm nữa, phản hồi ở giai đoạn đầu thường rất thưa và mơ hồ, nên không có gì hiệu chỉnh lại cảm giác tự tin ban đầu.

Tìm phản hồi từ người giỏi hơn, càng cụ thể càng tốt, và tìm sớm. Thử giải thích lại điều bạn nghĩ mình hiểu cho một người khác nghe: chỗ nào bạn ấp úng là chỗ chưa hiểu. Và tập thói quen liệt kê những câu hỏi mình chưa trả lời được — danh sách càng dài thì bản đồ càng rõ.

Sự tự tin ban đầu giúp người mới dám bắt tay vào làm thay vì tê liệt trước độ phức tạp thật của lĩnh vực. Nếu ai cũng nhìn thấy đủ khó khăn ngay từ đầu thì rất ít việc được bắt đầu, và phần lớn kỹ năng chỉ hình thành trong lúc làm chứ không trong lúc đọc. Cách xử lý hợp lý vì thế không phải dập tắt sự hào hứng ban đầu mà là giữ quy mô nhỏ lại cho tới khi bạn đủ hiểu để biết mình đang đứng ở đâu — làm thì cứ làm, chỉ đừng đặt cược lớn quá sớm.