Tự tin thái quá

Tự tin thái quá là khoảng cách giữa mức chắc chắn ta cảm thấy và tỉ lệ đúng thật sự. Khi người ta nói chắc chín mươi phần trăm, tỉ lệ đúng đo được thường thấp hơn nhiều. Nó xuất hiện ở ba dạng: đánh giá quá cao khả năng của mình, tin ước lượng của mình chính xác hơn thực tế, và cho rằng mình khá hơn phần lớn người khác. Dạng thứ hai gây hại lặng lẽ nhất, vì nó khiến các kế hoạch được lập với khoảng dự phòng quá hẹp và không có phương án cho trường hợp mọi thứ đi chệch.

Bạn ước một việc mất hai ngày, và nó mất năm ngày — điều đã xảy ra ở gần như mọi lần trước đó nhưng lần nào bạn cũng ước tương tự. Trong sửa nhà, mức vượt ngân sách phổ biến tới mức người có kinh nghiệm thường tự cộng thêm một phần dự phòng theo thói quen. Còn khi được hỏi khả năng lái xe của mình so với người khác, phần lớn tài xế tự xếp mình trên mức trung bình, điều không thể đúng cho phần lớn người.

Bạn đưa ra ước lượng dạng một con số duy nhất thay vì một khoảng. Kế hoạch của bạn không có phần dự phòng, hoặc có nhưng rất mỏng. Và khi nhìn lại, các dự đoán trước đây của bạn lệch về cùng một phía — thường là quá lạc quan.

Vì ta hình dung được đường đi trơn tru nhưng không hình dung được những trở ngại chưa từng gặp. Ngoài ra, sự tự tin có giá trị xã hội thật: người nói chắc chắn được tin và được theo nhiều hơn, nên nó được củng cố liên tục dù độ chính xác không đổi.

Ước lượng bằng KHOẢNG chứ không bằng một số, và kiểm xem khoảng ấy có đủ rộng để bạn thật sự chắc chín trên mười lần không. Dựa vào lần trước làm việc tương tự mất bao lâu thay vì tưởng tượng lần này. Và thử một buổi hình dung ngược: giả sử sáu tháng nữa việc này đã hỏng, hãy kể xem nó hỏng vì đâu.

Một mức tự tin nhất định là điều kiện để bắt đầu những việc khó mà nếu tính đủ rủi ro thì chẳng ai làm. Nó cũng giúp giữ tinh thần cho cả nhóm khi mọi thứ chưa rõ ràng, và giúp bạn quyết định dứt khoát trong những tình huống mà chờ thêm thông tin còn tốn kém hơn chọn sai. Vấn đề nằm ở chỗ đừng để nó thay thế cho phần dự phòng trong kế hoạch.