Thiên kiến tự đề cao

Thiên kiến tự đề cao là cách ta phân bổ công và tội một cách lệch có lợi cho hình ảnh bản thân: kết quả tốt được quy cho năng lực và nỗ lực của mình, kết quả xấu được quy cho may rủi, người khác hoặc điều kiện bên ngoài. Nó bảo vệ lòng tự trọng khá hiệu quả nhưng phá hỏng việc học, vì bài học chỉ rút ra được khi ta nhận đúng phần trách nhiệm của mình. Ở cấp nhóm, nó còn tạo ra những cuộc tổng kết mà ai cũng thành thật kể lại một câu chuyện khác nhau về cùng một dự án.

Một nhóm bán hàng vượt chỉ tiêu và cả nhóm nói về chiến lược của mình; quý sau không đạt và câu chuyện chuyển sang thị trường khó, đối thủ phá giá, thời tiết. Ở phạm vi cá nhân: bài thi điểm cao là nhờ ôn kỹ, điểm thấp là do đề ra lệch tủ. Cả hai cách kể đều có phần đúng, nhưng việc chỉ chọn phần đúng có lợi cho mình mới là chỗ hỏng.

Các bài tổng kết của bạn nêu nguyên nhân bên ngoài khi thất bại và nguyên nhân bên trong khi thành công. Bạn thấy phần đóng góp của mình vào việc chung lớn hơn phần người khác nhìn nhận. Và bạn hiếm khi nêu được một quyết định cụ thể của mình đã góp phần làm hỏng việc.

Vì hình ảnh tích cực về bản thân giúp duy trì động lực và sức chịu đựng, nên nó được bảo vệ khá kiên quyết. Ta cũng nhớ rõ phần việc mình làm hơn phần việc người khác làm, nên ước lượng đóng góp bị lệch lên ngay cả khi không ai cố ý.

Trong mỗi bài tổng kết, bắt buộc nêu ít nhất một quyết định của chính mình đáng lẽ nên khác đi. Hỏi người ngoài cuộc đánh giá phần đóng góp, và so với ước lượng của bạn. Và với việc nhóm, hãy để mọi người ghi phần đóng góp của mình bằng con số rồi cộng lại — tổng thường vượt xa một trăm phần trăm, và đó là số liệu rất hữu ích.

Một mức tự đề cao vừa phải giúp người ta đứng dậy sau thất bại thay vì chìm trong tự trách. Trong những việc dài hơi và nhiều rủi ro, khả năng giữ được niềm tin vào chính mình là điều kiện để đi tiếp, và người mất hẳn nó thường dừng lại trước khi kịp học được gì. Điều cần giữ là ranh giới giữa tha thứ cho mình và không nhìn ra phần mình làm sai.